Dinçer Keskinpala

TCMB bugün ödemeler dengesi verilerini açıkladı. Buna göre ödemeler dengesi 2010 yılı ağustos ayında 2.97 milyar dolar açık verdi. Bir önceki yılın Ağustos ayında 609 milyon ABD doları açık veren cari işlemler hesabındaki yaklaşık 4 katlık artışın nedenlerini biraz inceleyelim.

TCMB’den yapılan açıklamaya göre; “ Alt kalemler itibarıyla bakıldığında, dış ticaret açığının bir önceki yılın Ağustos ayına göre % 48 oranında artarak 5.735 milyon ABD dolarına ulaşması ve hizmetler dengesi kaleminden kaynaklanan net gelirlerin % 18,9 oranında azalarak 2.965 milyon ABD dolarına gerilemesi cari açığın artışında etkili olmuştur. “ deniyor.

Bu yılın Ocak-Ağustos döneminde cari işlemler hesabı, 27.978 milyon ABD doları açık veriyor. Bu rakam 2009 yılının aynı döneminde ise 8.735 milyon ABD doları açık olarak gerçekleşiyor. Geçen yılın aynı ayından bugüne 12 aylık cari açık ise 33.64 milyar dolar oluyor.

Dış ticaret dengesine baktığımız zaman, bir önceki yılın ilk sekiz aylık döneminde 14.737 milyon ABD doları açık veren ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret dengesi, bu yılın aynı döneminde 32.037 milyon ABD doları tutarında açık verdiğini görüyoruz. Bunun nedenlerine baktığımız zaman Ocak-Ağustos 2009 döneminde 69.5 milyar dolarlık ihracatımıza karşılık, 84.2 milyar dolarlık ithalat yapmışız. Bu yılın aynı döneminde ise ihracatımız sadece 8 milyar dolar artıp 77.4 milyar dolara gelirken, ithalatımız ise 25 milyar dolar artıp 10914 milyar dolara ulaşmış durumda.

Yukarıdaki tabloda  ihracat ve ithalat rakamlarını karşılaştırabiliyoruz. İhracat rakamlarımızda bir önceki yılın aynı ayına göre çok kısmi artışlar göze çarparken, ithalat rakamlarında ise ciddi artışlar görüyoruz. Buna paralel olarak da dış ticaret dengesindeki açığın artmaya devam ettiğini gözlemliyoruz.

Ödemeler dengesinde doğrudan yatırımlara baktığımız zaman Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2009 yılının Ocak-Ağustos döneminde 6.128 milyon ABD doları olarak gerçekleşmişken 2010 yılının aynı döneminde % 13,8 azalışla 5.282 milyon ABD doları olmuş durumda.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarının 2009 yılının aynı dönemine oranla % 89,5 artarak 2.085 milyon ABD dolarına ulaştığı tahmin edilirken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri yansıtan diğer sermaye kaleminde 165 milyon ABD doları net kredi kullanımı gerçekleşmiş.

Diğer yatırımlar kaleminde 2009 yılının Ocak-Mayıs döneminde 6,8 milyar dolar net çıkış, 2010 yılının aynı döneminde ise 14,4 milyar dolar net giriş gerçekleşiyor. 2010 yılının ilk beş ayında, kısa vadeli ticari kredi kullanımının geri ödemelere oranının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 94,4’ten yüzde yüzde 101’e yükselmesi dikkat çekiyor.

Portföy hesabına baktığımız zaman hisse senetleri kalemi Haziran – Temmuz – Ağustos ayında sırasıyla 537 – 571 ve 14 milyon dolar artış göstermiş. Yurt içinde doğrudan yatırım Temmuz ayında 1.176 milyar dolarlık artıştan sonra Ağustos ayında 862 milyon dolar olarak gerçekleşmiş.

Son olarak hizmetler dengesine baktığımızda, 2010 yılının sekiz aylık döneminde turizm gelirleri bir önceki yılın aynı dönemine oranla % 1,4 artarak 13.615 milyon ABD dolarına, turizm giderleri de % 17,9 artarak 3.095 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Bunun sonucunda söz konusu dönemde, net turizm gelirlerinin 2009 yılının aynı dönemine oranla % 2,7 azalarak 10.520 milyon ABD dolarına düştüğü gözlemlenmektedir.

Sonuç olarak;

Haziran ayından itibaren gördüğümüz ihracatın ithalatı karşılama oranındaki düşüş, ağustos ayı cari işlemler dengesindeki bu büyük artışın sinyalini vermişti. Bu açığın daha da büyük olmamasının tek nedeni, ülkeye giren sıcak para demeye alışık hale geldiğimiz finansal-sermaye yatırımlarıdır. Portföy yatırımlarında doğrudan yatırımda kısmi bir artış gözlense de, bunun övünelecek bir tarafı henüz yok. Burada en ciddi sorunumuz olan ithalat-ihracat dengesi ve halen daha ihracat odaklı büyüme yapamama sorunumuz devam ediyor.

Yapılan bu teşvikler sonucunda ithalat hala özenilecek durumda kalıyorsa burada düşünmek gerekir. İhracatçılar kur sorunlardan bahsedebilirler. Ancak hatırlatmakta fayda var ki, 2008 yılında Dolar/TL kuru 1.10 seviyelerindeyken olan ihracat geliri ile 2010 yılında ortalama döviz kurunun 1.50 civarında olacağı dönemdeki ihracat geliri çok farklı olmayacak. O nedenle burada suçu sadece Merkez Bankası’nın kur politikasına atmak sadece kolaycılıktır.